Wat is collageen?

Intro

Iedereen heeft weleens van collageen gehoord. Het wordt vaak genoemd in verband met een mooie huid, soepele gewrichten of gezond ouder worden. Maar wat is collageen eigenlijk precies? En waarom speelt dit eiwit zo’n belangrijke rol in ons lichaam?

Collageen is het meest voorkomende eiwit in het menselijk lichaam en vormt een belangrijk onderdeel van onder andere onze huid, botten, pezen, kraakbeen en bloedvaten. Je kunt het zien als een van de bouwstoffen die het lichaam structuur en stevigheid geven.

Wat is collageen?

Het woord collageen is afgeleid van het Griekse woord kólla, wat ‘lijm’ betekent. Dat is een treffende benaming, want collageen helpt letterlijk om allerlei weefsels in het lichaam bij elkaar te houden.

Ongeveer 30% van alle eiwitten in ons lichaam bestaat uit collageen. Het komt vooral voor in het bindweefsel, een soort ondersteunend netwerk dat organen en andere weefsels met elkaar verbindt.

Collageen speelt een rol in onder andere:

• de huid;
• botten;
• pezen en ligamenten;
• kraakbeen;
• spieren;
• bloedvaten;
• het hoornvlies van het oog.

Zonder collageen zouden veel weefsels hun stevigheid en structuur verliezen.

Wat is bindweefsel?

Bindweefsel wordt soms ook wel de ‘lijm’ van het lichaam genoemd. Het ondersteunt, beschermt en verbindt verschillende organen en weefsels.

Voorbeelden van bindweefsel zijn:

• pezen;
• kraakbeen;
• vetweefsel;
• delen van de huid;
• bloedvaten.

Collageen vormt een belangrijk onderdeel van dit bindweefsel en draagt bij aan de stevigheid en structuur ervan.

Waarom neemt collageen af naarmate we ouder worden?

Ons lichaam maakt van nature collageen aan. Tijdens onze jeugd en jongvolwassenheid gebeurt dit volop. Vanaf ongeveer het 25e levensjaar neemt de natuurlijke collageenproductie echter geleidelijk af.

Daarnaast kunnen ook leefstijlfactoren een rol spelen, zoals:

• roken;
• overmatige blootstelling aan UV-straling;
• langdurige stress;
• een eenzijdig voedingspatroon;
• onvoldoende slaap.

De afname van collageen is een normaal onderdeel van het ouder worden. Veel mensen merken dit bijvoorbeeld aan:

• fijne lijntjes en rimpels;
• een minder elastische huid;
• veranderingen in de soepelheid van gewrichten.

Welke soorten collageen bestaan er?

Er zijn ten minste 28 verschillende typen collageen bekend. De drie belangrijkste zijn:

Type I

Het meest voorkomende type. Ongeveer 90% van het collageen in het menselijk lichaam bestaat uit type I. Het komt vooral voor in de huid, botten, pezen en bindweefsel.

Type II

Dit type bevindt zich voornamelijk in kraakbeen en speelt een belangrijke rol in de structuur van gewrichten.

Type III

Type III wordt vooral aangetroffen in de huid, spieren en bloedvaten en komt vaak samen voor met type I.

In een volgend artikel gaan we dieper in op de verschillende soorten collageen en de verschillen tussen bijvoorbeeld viscollageen en rundercollageen.

Wat is het verschil tussen collageen en elastine?

Collageen en elastine worden vaak in één adem genoemd, maar vervullen verschillende functies.

Collageen zorgt vooral voor stevigheid en structuur. De vezels zijn sterk en hebben een grote treksterkte. Je kunt collageen daarom zien als het ‘frame’ van de huid en het bindweefsel.

Elastine heeft juist de bijzondere eigenschap dat het elastisch is. Het zorgt ervoor dat weefsels kunnen uitrekken en vervolgens weer terugkeren naar hun oorspronkelijke vorm.

Denk bijvoorbeeld aan:

• de huid die terugveert nadat je eraan hebt getrokken;
• bloedvaten die uitzetten en weer samentrekken;
• de longen die bij iedere ademhaling uitzetten en krimpen.

Collageen zorgt dus vooral voor stevigheid, terwijl elastine verantwoordelijk is voor veerkracht en elasticiteit.

Samen geven deze eiwitten onze huid en andere weefsels hun vorm, structuur en flexibiliteit.

Waar komt collageen vandaan?

Collageen komt van nature voor in dierlijke weefsels, zoals botten, huid en bindweefsel. Producten zoals langzaam getrokken bottenbouillon en gelatine worden uit deze collageenrijke delen bereid en vormen van oudsher belangrijke voedingsbronnen van collageen.

In veel moderne westerse voedingspatronen worden dergelijke collageenrijke onderdelen minder vaak gegeten dan in traditionele keukens. Daarom kiezen sommige mensen ervoor om collageen via supplementen aan hun voeding toe te voegen.

Voor supplementen wordt collageen meestal eerst gehydrolyseerd. Daarbij worden de lange eiwitketens afgebroken tot kleinere stukjes, de zogeheten collageenpeptiden. Deze vorm lost gemakkelijk op in eten en drinken en wordt daarom veel gebruikt in collageensupplementen.

In het kort

Collageen is het meest voorkomende eiwit in ons lichaam en speelt een belangrijke rol in de structuur van onder andere huid, botten, pezen, kraakbeen en bloedvaten.

Naarmate we ouder worden, neemt de natuurlijke aanmaak van collageen geleidelijk af. Ook leefstijlfactoren zoals zonblootstelling, roken en voeding kunnen hierbij een rol spelen.

Collageen werkt nauw samen met elastine: waar collageen vooral zorgt voor stevigheid, geeft elastine weefsels hun veerkracht en elasticiteit.

Wie zich verder wil verdiepen in collageen, kan vervolgens kijken naar de verschillende soorten collageen en de verschillen tussen bijvoorbeeld viscollageen en rundercollageen.